n=1 complex

Een n=1-complex

Stel, je zit in een projectgroep. Het is jullie gelukt om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen en jullie hebben een duidelijk plan. Jullie kunnen aan de slag.

Een collega wil nog iets inbrengen. Een persoonlijk verhaal over een familielid. Ze heeft nog even getwijfeld of ze er over zou beginnen, maar vertelt toch de schrijnende geschiedenis van haar zusje. Zij blijkt jarenlange ervaring met het onderwerp van de projectgroep te hebben. Je hebt het gevoel dat jullie hier iets mee moeten.

De voorzitter neemt het woord. Hij bedankt je collega voor het delen van dit persoonlijke relaas. Vervolgens zegt hij dat het, hoewel schrijnend, gelukkig wel een n=1-verhaal betreft. De ervaring van de een zegt niks over de ervaring van de ander. Heel even is het stil. Dan haalt iedereen adem. Jullie kunnen aan het werk.

Je gaat het pas zien als je het doorhebt

Herken je dit? Heb je het zelf weleens meegemaakt; een onderwerp ingebracht waarvan je dacht dat het de moeite waard was? Of toegekeken terwijl de ervaring van een ander aan de kant werd geschoven omdat het over een n=1-verhaal ging? ‘Je gaat het pas zien als je het doorhebt,’ zoals Cruijff ons leerde. De ene keer kom je er op een subtiele,  vriendelijke manier achter, dan weer direct, maar vaker indirect.

Ervaringen gaan vaak pas tellen als het er veel zijn. Het idee dat één ervaring of enkele ervaringen niet van betekenis zijn, is wijdverspreid. Je ziet het niet alleen in overleggen, maar ook in rapporten, beleidskeuzes of reacties.

Evidentie

Het n=1-complex heeft alles te maken met de nadruk die ligt op evidentie, generaliseerbaarheid en big data. Wanneer de regel is: hoe meer data, hoe beter, dan tellen individuele ervaringen niet. Dat kan heel nuttig zijn: je profiteert bij je huisarts niet alleen van zijn kennis maar van die van alle collega’s. Het kan ook heel verstandig zijn: een overheidsaanpak moet voor grote groepen mensen werken, niet alleen voor de mensen die het hardst roepen.

Maar wanneer de dooddoener ‘een n=1-verhaal’ van stal wordt gehaald, kan het ook zijn dat er belangrijke informatie aan de kant wordt geschoven. Als individuele ervaringen per definitie niet tellen wordt hiernaar lastig. Terwijl juist gedetailleerde verhalen heel waardevolle informatie kunnen bevatten. Informatie die niet alleen inzicht geeft in de complexiteit van de praktijk, maar ook in het samenspel van factoren waardoor beleid in de praktijk zo anders kan uitwerken dan is bedoeld.

Daarnaast heeft die n=1-reactie ook geen goede invloed op de relatie tussen bijvoorbeeld collega’s.

Kwalitatieve analyse op n=1

Het n=1-complex kan in de publieke sector behoorlijk in de weg zitten. Als iets niet vaak voorkomt, of je hebt het nog niet vaak gehoord, wil dit niet zeggen dat het geen analytische aandacht verdient. Sommige klachten hoor je maar één keer, maar zijn toch van onschatbare waarde. De zogenoemde gouden klachten: deze geven inzicht in een ander perspectief, laten zien hoe iets kan overkomen of waarschuwen voor een structurele tekortkoming. Een n=1-verhaal moet daarom niet het eindpunt maar juist het startpunt zijn, een uitnodiging voor verder onderzoek.

Onderzoek het zelf

Hoe dat eruit ziet? Je onderzoekt het gewoon zelf. En dat hoeft helemaal niet ingewikkeld te zijn.  Dat hoeft helemaal niet groots of meeslepend te zijn. Je onderzoekt het gewoon zelf. De eerstvolgende keer dat je een n=1-complex opmerkt, kun je beginnen met het stellen van de volgende vragen:

  • Waarom had iemand de neiging om dit verhaal te vertellen?
  • Welke betekenis heeft dit verhaal voor de verteller?
  • Wat zegt dit mij of ons?
  • Wat vind ik ervan als dit zich heeft voorgedaan?
  • Welke combinatie van factoren is hier interessant?
  • Wat zou ik hierover willen uitzoeken?
  • Als dit voor deze persoon geldt, wat zou dit dan kunnen zeggen over de ervaring van anderen?
  • Als dit ook voor anderen zou gelden, zouden wij dit dan (kunnen) horen?
  • Zou het de moeite waard zijn om uit te vinden of ditzelfde verhaal voor anderen geldt?

Je kunt hierbij ook inspiratie putten uit het blog Tien keer een onderzoekende blik, en dan met name aandacht besteden aan de blikken van de barman en de ontdekkingsreiziger.

Het n=1-complex houdt veel waardevolle informatie tegen én werkt belemmerend voor de relatie met je doelgroepen. Daarom is het zo belangrijk dat ook jij van je n=1-complex af komt en de goede vragen leert stellen. Niet omdat je ieder verhaal vanaf nu even belangrijk moet gaan vinden. Wel omdat ook één enkel verhaal een schat aan nieuwe inzichten kan bevatten.