n=1 complex

Een n=1 complex

Op een dag kom je erachter: je hebt een n=1-complex.

Stel, je zit in een projectgroep. Het is jullie gelukt om alle neuzen dezelfde kant op te krijgen en jullie hebben een plan. Het is duidelijk. Hiermee kunnen jullie lekker aan de slag.

Dan wil je collega nog iets inbrengen. Het is een persoonlijk verhaal. Ze had nog even getwijfeld of ze dit wel zou vertellen, maar ze heeft een verhaal over haar zusje. Ze vertelt over een schrijnende geschiedenis, haar zusje heeft jarenlange ervaringen met het onderwerp van de projectgroep. Even heb je het gevoel dat jullie hier iets mee moeten.

De voorzitter neemt het woord. Hij bedankt je collega voor het delen van dit persoonlijke relaas. Vervolgens zegt hij dat het, hoewel schrijnend, gelukkig wel een n=1 betreft. Enkele ervaringen zeggen niks over hoe dit voor anderen is. Heel even is het stil. Dan haalt iedereen adem. Nu kunnen jullie echt aan het werk.

Je gaat het pas zien als je het doorhebt

Herken je dit? Heb je het zelf al eens meegemaakt? Iets ingebracht waarvan je dacht dat het de moeite waard was? Of toegekeken terwijl een ander zijn ervaring aan de kant werd geschoven want n=1? ‘Je gaat het pas zien als je het doorhebt’ zoals Cruijff ons leerde. De ene keer subtieler of vriendelijker dan de andere, soms direct, vaker indirect.

Ervaringen gaan vaak pas tellen als het er veel zijn. Het idee dat een enkel, of enkele, ervaringen niet van betekenis zijn is wijdverspreid. Niet alleen in overleggen, je ziet het in rapporten, beleidskeuzes of reacties.

Evidentie

Het heeft natuurlijk alles te maken met de grote nadruk op evidentie, generaliseerbaarheid en big data. Wanneer de regel is: hoe meer data, hoe beter, dan tellen individuele ervaringen niet. Dat kan heel nuttig zijn: Je profiteert bij je huisarts niet alleen van haar kennis maar van die van alle collega’s. Het kan ook heel verstandig zijn: Een overheidsaanpak moet voor grote groepen mensen werken, niet alleen voor de mensen die het hardst roepen.

Maar wanneer de dooddoener ‘een n=1-verhaal’ van stal wordt gehaald, kan het ook zijn dat er belangrijke informatie aan de kant wordt geschoven. Als individuele ervaringen per definitie niet tellen wordt luisteren lastig. Terwijl juist gedetailleerde verhalen heel waardevolle informatie kan bevatten. Informatie die inzicht geeft in de complexiteit van de praktijk, in het samenspel van factoren waardoor beleid in de praktijk zo anders kan uitwerken dan bedoeld.

Daarnaast is die n=1 reactie ook niet zo lekker voor de relatie.

Kwalitatieve analyse op n=1

Het N=1-complex kan in de publieke sector behoorlijk in de weg zitten. Als iets niet vaak voorkomt, of je het nog niet vaak gehoord hebt, wil het niet zeggen dat het geen analytische aandacht verdient. Sommige klachten bijvoorbeeld hoor je maar één keer, maar zijn toch van onschatbare waarde. Gouden klachten: omdat ze inzicht geven in een ander perspectief, laten zien hoe iets kan overkomen of waarschuwen voor een structurele tekortkoming. Een N=1 verhaal moet daarom niet het eindpunt maar juist het startpunt zijn, een uitnodiging voor verder onderzoek.

Onderzoek het zelf

Hoe dat eruit ziet? Dat hoeft helemaal niet groots of meeslepend te zijn. Je onderzoekt het gewoon zelf. Een volgende keer dat je je een n=klein-complex opmerkt, kun je beginnen met de volgende vragen:

  • Waarom voelde iemand de neiging om dit verhaal te vertellen?
  • Welke betekenis heeft dit verhaal voor de verteller?
  • Wat zegt dit mij of ons?
  • Wat vind ik ervan als dit zich heeft voorgedaan?
  • Welke combinatie van factoren is hier interessant?
  • Wat zou ik hier verder over willen uitzoeken?
  • Als dit voor deze persoon geldt, wat zou dit dan kunnen zeggen over andere gevallen?
  • Als dit voor anderen zou gelden, zouden wij dit dan (kunnen) horen?
  • Zou het de moeite waard zijn om uit te vinden of ditzelfde verhaal voor anderen geldt?

[Je kunt hierbij ook inspiratie putten uit de tien onderzoekende blikken, en dan met name de blikken van de barman en van de ontdekkingsreiziger.]

Het n=1 complex houdt veel waardevolle informatie tegen én werkt belemmerend voor de relatie met je doelgroepen. Daarom is het zo belangrijk dat ook jij van je n=1-complex af komt en de goede vragen leert stellen. Niet omdat je ieder verhaal vanaf nu even belangrijk moet gaan vinden. Wel, omdat ook een enkel verhaal een schat aan informatie kan bevatten.

 

Meer lezen:

Weten vraagt meer dan meten – hoe het denken verdwijnt in het regime van maat en getal
Christien Brinkgreve, Sanne Bloemink en Eric Koenen (eds.) AUP, 2017