Particuliere bewindvoering
Een evaluatief onderzoek naar het toezicht op particuliere bewindvoering

In 2018 voerde Yvonne van der Vlugt in opdracht van de Raad voor de Rechtspraak een onderzoek uit naar het toezicht op de particuliere bewindvoering. In deze evaluatie veel aandacht voor de verschillende perspectieven van de mensen om wie het gaat: in de eerste plaats de particuliere bewindvoerders zelf, maar ook de rechters en griffies die een rol spelen in het toezicht. Het onderzoek maakt mooi duidelijk hoe verschillend de ervaringen zijn en wat er nodig is om verdere verbeterstappen te zetten.

Perspectieven op particuliere bewindvoering

Het toezicht op bewind is een omvangrijke rechterlijke taak. Om de kwaliteit van bewindvoering te verbeteren, zijn voor de professionele bewindvoerders kwaliteitseisen ingevoerd en toegenomen. Voor de particuliere bewindvoerders, vaak goedwillende familieleden die de bewindvoering voor hun kind, ouder, broer of zus op zich nemen, gelden deze kwaliteitseisen niet. Het doel van deze verkenning is om meer inzicht te krijgen in de ervaringen met particuliere bewindvoering, zowel van de particuliere bewindvoerders zelf als de kantonrechters en juridisch medewerkers, om de particuliere bewindvoering verder te verbeteren. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van de Raad voor de Rechtspraak.

Toezicht achteraf vereist een goede informatieverstrekking vooraf 

Het toezicht op bewind door de rechtspraak vindt achteraf plaats. In de praktijk blijkt dat de rechtspraak hierdoor soms pas anderhalf jaar nadat de financiële verantwoording niet of niet volledig kloppend is aangeleverd, problemen constateert. Achterliggend speelt voor de rechtspraak de vraag hoe ver ze kan gaan met het op weg helpen van de bewindvoerders, zonder de rekening en verantwoording van de particuliere bewindvoerder ‘over te nemen’. Particuliere bewindvoerders hebben er behoefte aan beter en vooral eerder goed geïnformeerd te worden over de taken en verplichtingen die bij de bewindvoering horen. Verbetering van de informatieverstrekking aan particuliere bewindvoerders vooraf, komt tegemoet aan deze behoefte van de bewindvoerders. Tegelijkertijd wordt hierdoor de vrees van de rechtspraak voor het ‘overnemen’ van de rekening en verantwoording weggenomen en zorgt er verder voor dat de rekening en verantwoording  niet intensief hoeft te worden begeleid en verbeterd door de rechtspraak.

Versterk maatwerk en persoonlijk contact

Door de standaardisering en toegenomen eisen aan de financiële verantwoording, is de financiële verantwoording voor de bewindvoerders ingewikkelder geworden. Minder persoonlijk contact en minder maatwerk is mogelijk. De verdere standaardisatie heeft voor de griffie een intensief administratief werkproces opgeleverd, waarbij strak wordt getoetst. Het mogelijk maken van laagdrempelig persoonlijk contact met de bewindvoerder biedt bewindvoerders de mogelijkheid bij problemen zelf eerder aan de bel trekken. Bovendien kan de rechtspraak door zelf eerder in gesprek te gaan met de betreffende bewindvoerder achterhalen wat er misloopt en wat de behoefte is van de bewindvoerder. Door te experimenteren met de rolverdeling tussen ondersteuning en rechter, kunnen ook andere vormen van een persoonlijk gesprek worden ingezet dan alleen de zitting bij de kantonrechter. Benut hiervoor de positieve ervaringen van de beschreven pilot in deze verkenning.