Onderzoeksproces

“Wat is de definitie van ‘professionaliseren’? We kunnen toch niet zomaar onze eigen definitie gebruiken?”

Er is een dominant beeld van wat onderzoek is. Zonder dat je het helemaal door hebt, kan dit op allerlei manieren beïnvloeden hoe we kijken naar wie het voor het zeggen heeft. Wanneer. En waarom. Dat komt door allerlei vanzelfsprekendheden over hoe onderzoek wordt aangepakt. Die dominante visie is ons aangeleerd en wordt dagelijks bevestigd en herhaald in de krant, op het werk en in de tweede kamer. Overal.

Dat er ook andere ideeën zijn is lang niet bij iedereen bekend. Ook niet dat die ideeën in andere, minder dominante, hoeken van de wetenschap uitgebreid zijn doordacht. (Ze zijn bijvoorbeeld uitgewerkt in de antropologie.) Laat staan dat iedereen op de hoogte is van de consequenties van die verschillende ideeën. Daarover een andere keer meer.

Het dominante beeld van onderzoek

Wij merken dagelijks hoe sterk dat dominante beeld is. Hoeveel invloed het heeft. We zien het bijvoorbeeld aan hoe er alsmaar wordt gezocht naar experts. Bijvoorbeeld om van te leren wat de definitie van ‘professionaliseren’ is. Maar je merkt het ook wanneer we veranderingen liever meten dan opmerken. Of verwachten dat onderzoek ons universele waarheden zal vertellen, terwijl we anderzijds ook verwachten dat het in een la verdwijnt.

 

Dominant beeld van onderzoek

Het dominante beeld van onderzoek

Kort gezegd heeft onderzoek volgens deze dominante gedachte een aantal kenmerken:

  • Een duidelijke onderzoeksprocedure met een van te voren vastgestelde route
  • De onderzoeksvraag staat vast en is leidend
  • Het wordt uitgevoerd door externe experts
  • Hoe meer informatie hoe beter (n=groot)
  • Het onderzoek levert meetbare informatie op en daarmee een antwoord op de vraag
  • Er is een duidelijke afsluiting met een rapport of een ander (van te voren vastgesteld) eindproduct
Ons soort onderzoek

Dat wij het anders doen mag duidelijk zijn. Uit onze ervaring weten we dat de complexiteit in het publieke domein andere vormen van onderzoek nodig heeft. Dat de dominante vorm te weinig ruimte laat voor verschillende perspectieven, te weinig vragen stelt bij de vanzelfsprekendheden in het beleid. Wij hebben geleerd en ervaren dat onderzoek ook verbindend werken. Wanneer er oog is voor (liefst meer gedeeld) eigenaarschap en het proces aansluit op wat er nodig is. Gezamenlijke reflectie is bovendien veel te belangrijk om helemaal uit te besteden.

In opdrachten wordt ons nog wel eens gevraagd onze visie op onderzoek toe te lichten. En waar die vandaan komt. Bijvoorbeeld wanneer we in interviews vragen wat de geïnterviewde zelf denkt dat het belangrijkste punt is dat gemaakt moet worden. “Maar jullie zijn toch de onderzoekers?”. Zelfs voor opdrachtgevers die ons speciaal kiezen vanwege onze aanpak en resultaten, is het niet altijd duidelijk welke achterliggende onderzoeksvisie daarachter ten grondslag ligt. Het is niet altijd makkelijk om om te gaan met de flexibiliteit die nodig is voor een zo zinnig mogelijk onderzoek. Dat vergt ook van de opdrachtgever een andere instelling dan men vaak gewend is.

Onderzoeksproces

Ons soort onderzoek

Kenmerken van ons soort onderzoek zijn bijvoorbeeld:

  • Onderzoek als zoektocht met een flexibel proces
  • Door eigen én externe ogen, gebruik makend van verschillende expertises (expert, ervaring, deskundig etc.)
  • Nabijheid staat onafhankelijkheid niet in de weg
  • De N doet er minder toe dan de rijkdom van de informatie
  • Het onderzoeksdoel is leidend
  • Plausabiliteit is belangrijker dan causaliteit; merkbaar belangrijker dan meetbaar
  • Verwachte en gewenste impact bepalen de vorm van de ‘producten’.
In gesprek over onderzoek

We maakten de figuren om de verschillen duidelijk te maken. Werken ze ook voor u? Ze helpen ons om verwachtingen te bespreken en af te stemmen. De ene onderzoeksvraag heeft weer meer flexibiliteit nodig dan de andere. En in de ene setting is het gemakkelijker om verschillende typen experts te betrekken dan in de andere. Ook dat is maatwerk. Het overbrengen van de verschillende visies op onderzoek zien we als ‘work in progress’. Heel inspirerend maar nooit af. We gaan er graag mee door omdat we zien welke consequenties de heersende visie heeft in de dagelijkse praktijk. Dat maakt het voor ons en onze opdrachtgevers belangrijk.