NIEUWE WERKWIJZE HOREN DOOR DE REGIONALE COMMISSIE BEZWAARSCHRIFTEN
Evaluatie van bezwaarcommissies

In 2017 voerde Yvonne van der Vlugt samen met Wendy Versteeg een evaluatie uit van een nieuwe wijze horen van bezwaarcommissies in 4 verschillende gemeenten. Dit in opdracht van het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties. De evaluatie laat zien hoe deze nieuwe manier van horen wordt ervaren door de mensen om wie het echt gaat: de burgers én de professionals. Verder in deze evaluatie ook veel aandacht voor de ‘waarom’ vraag: waarom dienen burgers nou eigenlijk een bezwaarschrift in en wat is er voor hen, en voor de gemeente, nodig om een stap verder te kunnen komen.

Waarom een nieuwe wijze horen

Als een burger het niet eens is met een besluit van de overheid, dan kan hij een bezwaarschrift indienen om zijn bezwaren kenbaar te maken. Jaarlijks worden in Nederland ongeveer 2,6 miljoen bezwaarschriften ingediend. Een belangrijke vraag hierbij is wat betrokkenen er zelf van vinden? Sinds de invoering is er veel onderzoek gedaan naar het functioneren van de bezwaarschriftprocedure, waaruit blijkt dat de doelstellingen van de bezwaarschriftprocedure niet altijd goed uit de verf komen en bezwaarmakers veelal negatief terugkijken. Deze verkenning is, op verzoek van het ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, uitgevoerd bij de bezwaaradviescommissie van de samenwerkende gemeenten Leiden, Leiderdorp en Oegstgeest. Deze gemeenten zijn gestart met een andere manier van werken bij bezwaren, waarbij met meer oog voor belangen en verwachtingen van bezwaarmakers, en een minder formele procedure. Doel is om inzicht te krijgen in de ervaringen met deze nieuwe werkwijze.

Respectvol, rustig, deskundig

Uit het onderzoek bleek dat de zitting bij de commissie zowel door bezwaarmakers als ambtenaren positief werd ervaren: respectvol, rustig, de tijd genomen, deskundig. Bezwaarmakers benadrukten dat zij willen dat de gemeente naar ze luistert, met ze in gesprek gaat en meedenkt. Commissieleden leken zich bewust van het belang dat bezwaarmakers zich gehoord voelden. Commissieleden vatten hun taak ruim op en willen niet alleen een juridische rechtmatigheidstoets uitvoeren. Als kernpunten noemden zij: een podium bieden aan partijen, oplossingsgerichte houding, recht doen aan procedurele rechtvaardigheid, naast het komen tot een volledige heroverweging (waarbij zowel wordt gekeken naar de rechtmatigheid als de doelmatigheid).

Balanceren tussen taken

Tegelijkertijd bleek het voor commissieleden in de praktijk lastig om te balanceren tussen hun taken. Enerzijds partijen zich gehoord en gezien doen voelen. Anderzijds invulling geven aan de taak om met een advies te komen waarin zij een volledige heroverweging doen met oog voor doelmatigheid en rechtmatigheid. Tussen deze twee taken in de praktijk spanning bestaat. Het is daarom belangrijk voor de leden en de secretarissen om zich bewust te zijn van deze mogelijke spanning en daar aandacht aan te besteden. Dit betekent dat er (meer) tijd moet worden ingeruimd om met elkaar te kunnen reflecteren over de aanpak van een zaak. Structureel feedback inbouwen.