Samen met Marjolein de Jong van Young Inspiration schreef Manja een artikel voor Overheid in Contact en deelden we 10 excuses die écht luisteren in de publieke sector verhinderen. Samen zien en horen wij in ons werk veel excuses, overtuigingen en onbewuste ‘ja-maren’ die écht luisteren in de weg staan. Niemand ontkent dat luisteren en leren van de doelgroepen belangrijk is, maar de praktijk wijst anders uit en de zo vaak gehoorde ‘waan van de dag’ staat in de weg. In dit artikel behandelen wij de 10 die we het vaakst horen  – en laten we zien hoe je daar anders mee om kunt gaan. Nieuwsgierig? Hier alvast een voorproefje van de 10 excuses.

De tien excuses in het kort:

1.     Dat doet een ander toch al?

2.     Dan moeten we naar iedereen luisteren

3.     We weten al wat ze vinden

4.     De procedure laat daar pas op een ander moment ruimte voor

5.     Daar is geen tijd voor

6.     Dan denken ze dat ze hun zin krijgen

7.     Ze begrijpen niet waarover het gaat en hebben allerlei emoties.

8.     Het beleid ligt al vast

9.     Wat zegt een enkel verhaal?

10.  We merken geen behoefte

Luisteren en leren van de doelgroepen

Van school tot gemeente, van ministerie tot ziekenhuis, van publieke organisatie tot overheid: al deze organisaties zijn bezig met het oppikken van signalen van hun doelgroepen. Zeker nu we in een tijd leven waar door de crisis de fysieke afstand groter is, nemen veel organisaties zich voor nóg beter te luisteren naar jongeren, ouderen, patiënten, bewoners, medewerkers en belangengroepen. Tegelijkertijd horen we heel vaak dat mensen zich niet gehoord voelen. Hoe kan dat toch? Wat houdt de publieke sector tegen in het luisteren naar geluiden uit de samenleving? Welke belemmeringen maken het zo moeilijk om er ons voordeel mee te doen?

Horen wat wordt gezegd, is nog niet luisteren naar wat wordt bedoeld. Organisaties in de publieke sector kunnen zichzelf pas serieus nemen als ze kennis nemen en leren van de ervaringen van hun doelgroepen. Toch horen en zien wij in ons werk veel excuses, overtuigingen en onbewuste ‘ja-maren’ die echt luisteren in de weg staan. Niemand ontkent dat luisteren en leren van de doelgroepen belangrijk is, maar de praktijk wijst anders uit en de zo vaak gehoorde ‘waan van de dag’ staat in de weg.

Wie niet goed luistert, zet zichzelf buitenspel

Zeker in een tijd van verminderd direct contact is luisteren essentieel. Je werkt misschien meer op afstand, komt je doelgroepen waarschijnlijk minder vaak tegen en hoort minder. Het is dan nog belangrijker om te denken in mogelijkheden en kansen. Opgehaalde inzichten, mogelijkheden en ervaringen van de doelgroep helpen om in het beleid rekening te houden met de verschillende perspectieven van belanghebbenden. Ook als je er niet (direct) iets mee doet, versterkt het de relatie en betrokkenheid met de achterban. Het vergroot de kwaliteit en het bestaansrecht van publieke diensten en organisaties als je aan kunt sluiten bij de mensen voor wie je het beleid maakt en uitvoert. Bovendien gaat dat wat gebeurt in de publieke sector, anderen aan. Beslissingen, keuzes en beleid worden genomen in het belang van jongeren, ouderen, patiënten, klagers, bewoners, medewerkers en belangengroepen.

Wie niet goed luistert, zet zichzelf buitenspel. Wie luistert en in verbinding staat met de doelgroep kan beter inspelen op behoeften en kan contact maken wanneer dat nodig is. Door goed te luisteren én te leren van je doelgroep zorg je dat je werk relevant blijft en écht bijdraagt.

Lees het hele stuk, met per excuus een toelichting en praktische handvatten, op de website van Overheid in Contact.

‘Aandacht voor wat werkt’: de tussenstand in de vorm van een krant

Een actieonderzoek met en over inspecteurs, dat is het lopende project ‘Aandacht voor wat werkt’ dat onderzoeksbureau het Inzichtenlab uitvoert in opdracht van Bureau Inspectieraad. De eerste tussenresultaten staan beschreven in een krantje. Dit zou oorspronkelijk op het Toezichtfestival worden uitgedeeld, maar daar stak de coronacrisis een stokje voor. Wel is de krant digitaal beschikbaar.

Onderzoek het zelf

In ‘Aandacht voor wat werkt’ gaan inspecteurs bovenal zélf als onderzoekers aan de slag. Dat doen ze aan de hand van vragen die bij henzelf leven over hun werk en de effecten van toezicht. Zoals de vraag: hoe kunnen we goede voorbeelden van impact beter verzilveren? Maar het onderzoeksproject beschouwt reflectie niet alleen als vórm van onderzoek maar ook als ónderwerp van onderzoek. Wat gebeurt er als je professionals op deze manier laat reflecteren op hun vak? Komen er dingen naar boven die anders onzichtbaar waren gebleven? Komt er verdieping in begrippen als uniformiteit, kwaliteit, risico’s en impact en zo ja: welke? En nog een niveau abstracter: wat zeggen zulke inzichten over de huidige en/of gewenste manieren van aansturing en verantwoording en hoe kunnen we daarin nieuwe wegen verkennen?

Perspectief van inspecteurs

Dr. Manja Bomhoff van Het Inzichtenlab: “Wanneer je begint vanuit het perspectief van inspecteurs, zie je andere dingen dan wanneer een onderzoeks- of verantwoordingsvraag het startpunt van onderzoek bepaalt. Het meetbare en het grootschalige krijgt vaak meer aandacht dan het merkbare of het alledaagse. In dit project gaan we op zoek naar de balans. We kijken naar wat er zit tussen evidence enerzijds en ervaring en intuïtie anderzijds.”

Het digitale krantje is via deze link te lezen.

Het actieonderzoek is een vervolg op het eerdere onderzoekproject ‘Inspecteurs over hun vak’, dat in 2017 al resulteerde in een boekje met de gelijknamige titel en maakt onderdeel uit van de professionaliseringsagenda van Bureau Inspectieraad

Taalkracht

‘Wil je de wereld veranderen, begin dan bij de taal.’

‘De grenzen van mijn taal betekenen de grenzen van mijn wereld.’ – Ludwig Wittgenstein

Woorden scheppen werkelijkheid. Onze taal is ons denken, ons handelen. In deze tijd zien we veel gedoe over taal. Woorden zijn beladen geraakt, er komen nieuwe woorden die ook weer voor ophef zorgen. Taal kan vernieuwing stimuleren en belemmeren. Wanneer en waarom maken we ons eigenlijk druk om de woorden die we gebruiken?

Socioloog Christien Brinkgreve en de andere schrijvers van Taalkracht zien overal taalgebruik veranderen. Financiële taal neemt andere domeinen over zoals het onderwijs en de zorg, de DSM is de dwingende taal geworden in de psychiatrie, organisaties drukken zich uit in verhullende taal, musea moeten op eieren lopen als ze woorden zoeken bij hun beelden. Zij gaan op zoek naar taal die rechtdoet aan onze ervaringen, taal die ons niet insnoert in het heersende vertoog.

In Taalkracht presenteert een rijk palet van schrijvers betekenisvolle taalverschuivingen. Taalkracht waarschuwt en enthousiasmeert, roept op en geeft duiding. Een boek voor iedereen die beter wil begrijpen hoe woorden onze werkelijkheid maken en breken.

Christien Brinkgreve is emeritus hoogleraar Sociale Wetenschappen aan de Universiteit Utrecht. Naast haar universitaire werk heeft ze altijd geschreven voor een breder publiek. Ze schrijft over gevoel, gedrag en moraal, bekijkt deze in de context van de tijd en onderzoekt welke, vaak verborgen, eisen aan mensen worden gesteld.

Eric Koenen studeerde sociale wetenschappen, economie en bedrijfskunde aan onder meer de Radboud Universiteit Nijmegen en de Erasmus Universiteit Rotterdam. Hij is voortzitter Raad van Commissaris bij Lefier en is sinds 2007 de eigenaar van de Doorwerthgroep.

Sanne Bloemink is freelance schrijver en journalist. Ze studeerde rechtsfilosofie aan de Universiteit van Amsterdam en journalistiek aan de New York University. Ze was werkzaam als advocaat en juridisch adviseur en focust zich nu op schrijven over zorg, wetenschap en technologie.

Met een inleiding van Paul Verhaeghe en bijdragen van Sanne Bloemink, Manja Bomhoff, Christien Brinkgreve, Rineke van Daalen, Trudy Dehue, Adriaan van Dis, Martine Gosselink, Maria Groen-Blokhuis, Daan Heerma van Voss, Branko van Hulst, Raoul de Jong, Eric Koenen, Elize Lam, Willem Oerlemans, Jim van Os, Bram de Ridder, Floortje Scheepers, Peter Henk Steenhuis, Paul Verhaeghe, Marian Verkerk, Liesbeth Woertman en Yvonne Zonderop.

Het boek is uitgegeven door ISVW
Druknummer: 1
Aantal blz: 176
Verschijningsvorm: Luxe paperback
NUR: 730
ISBN: 978-94-92538-72-7

Samenwerking

De samenwerking van Yvonne van der Vlugt en Manja Bomhoff biedt publieke organisaties aanvullende expertises en een duidelijke visie op onderzoek.

Wat bedoel jij met effect?

Wat bedoel jij met effect?

Het valt ons op dat er nog wel eens langs elkaar heen wordt gesproken wanneer het in een organisatie gaat om effect. De een heeft het vooral over het meten van effect. De ander meer over de vraag wat zin heeft. Een derde wil vooral weten wat er gedaan moet worden.

Ook zijn er verschillende ideeën over waar naar gekeken zou moeten worden: De een kijkt bijvoorbeeld naar een deel van het proces, terwijl de ander misschien vooral wil kijken naar het eindresultaat. De een is benieuwd naar de korte, de ander naar de langere termijn. En de een wil vooral focussen op het merkbare en de ander houdt het liever bij het meetbare.

Duidelijkheid is een belangrijke voorwaarde

In effectonderzoek is het allereerst belangrijk dat je met elkaar duidelijkheid hebt over waarom je het eigenlijk over effect wil hebben. Pas daarna kun je zinnig gaan nadenken over hoe dat er dan uit zou moeten komen te zien. Eerder al schreven we deze blog over hoe het onderzoeken van effect om maatwerk vraagt. Nu hebben we, op basis van jullie opmerkingen en reflecties ook een opzet gemaakt voor een praatplaat: “Wat bedoel jij met effect?”. Zie het bijgevoegde document.

Wat bedoel jij met effect?

Wat bedoel jij met effect (Download pdf)

De plaat en de bijbehorende vragen (zie de pdf) zijn nog work-in-progress. We gaan er binnenkort weer verder over gesprek in één van de deelnemende inspecties aan ‘Inspecteurs over hun vak’

Wat denkt u: Zou iets als het bijgevoegde kunnen helpen om zo’n gesprek met elkaar te voeren? Wat zou er wel of niet goed kunnen werken? Mist er iets, of brengt dit op andere ideeën? Bijvoorbeeld voor een andere fase in het gesprek over, of het in kaart brengen van, effect? Wij vinden het vooral belangrijk dat het gesprek hierover op een zinnige manier gevoerd wordt. Professionals, zo is onze indruk, verliezen eigenaarschap en betrokkenheid wanneer er teveel langs elkaar heen wordt gepraat.

 

Manja Bomhoff
Yvonne van der Vlugt

 

**Mogen wij u vaker met dit soort inzichten inspireren? Ontvang een paar keer per jaar onze Inzichtenmail.**